Przegląd literatury

Moskwa Noir

Zbiór opowiadań zatytułowany Moskwa Noir to część dużego wydawniczego projektu zainicjowanego w 2004 roku przez nowojorskie wydawnictwo Akashic Books. Wydali oni już szereg tomów poświęconych miastom Ameryki (w tym kultowy już, rozpoczynający serię Brooklyn Noir), a także światowym stolicom, takim jak Paryż, Londyn, Dublin, Stambuł, Hawana Noir. Ideą, która przyświecała autorom tego projektu, było zebranie kilkunastu najważniejszych autorów, którzy spróbowaliby zmierzyć się w swoich opowiadaniach z mroczną stroną danego miasta, ukazać zakamarki jego zagadkowej duszy.

Redaktorkami antologii Moskwa Noir są znane petersburskie agentki literackie Julia Goumen i Natalia Smirnova. W jednym tomie zebrały one opowiadania najważniejszych współczesnych pisarzy rosyjskich. Wśród nich znajdziemy nazwiska takie jak: Ludmiła Pietruszewska, Anna Starobiniec, Irina Dienieżkina, Maksim Maksimow. Każdy z autorów jest dobrze znany czytelnikom, każdy ma swój własny styl i swoją nieograniczoną wyobraźnię: Anna Starobiniec uczyniła swoim bohaterem biznesmena, który wśród bezdomnych szuka schronienia przed zemstą szefa-oligarchy; Dmitrij Kosyriew stworzył na wpół mistyczną opowieść o palcie Ławrientija Berii, nawiązując nią do Gogolowskiej Szyneli; z kolei bohaterką wstrząsającego opowiadania Maksima Maksimowa jest nauczycielka, która usiłuje otruć swojego ojca.

Wszystkie teksty łączy miejsce akcji – miasto Moskwa. Nie jest to jednak Moskwa, jaką zna każdy, kto choć raz ją odwiedził – miasto ulicznych korków, smogu, zatłoczonego metra, luksusu i Placu Czerwonego. Moskwa Noir to miejsce niewyjaśnionych zbrodni i mrocznych tajemnic. Ten zbiór opowiadań to obszerny i zaskakujący portret Moskwy, wciągający i szokujący zarazem, ale na pewno wyrazisty i głęboko zapadający w pamięć. Moskwa to miasto, które można pokochać lub znienawidzić, ale na pewno nie można pozostać wobec niego obojętnym.

Noc morderców. Kaźń polskich profesorów we Lwowie i holokaust w Galicji Wschodniej

Dieter Schenk

Książka Dietera Schenka pt. Noc morderców. Kaźń polskich profesorów we Lwowie i holokaust w Galicji Wschodniej (tytuł oryginalny: Der Lemberger Professorenmord und der Holocaust in Ostgalizien) opisuje jedno z najbardziej tragicznych a zapomnianych wydarzeń z okresu II wojny światowej. 2 lipca 1941 r., dwa dni po wkroczeniu wojsk niemieckich do Lwowa, został aresztowany wielokrotny premier RP sprzed 1939 r., a także profesor Politechniki Lwowskiej – Kazimierz Bartel. Wieczorem następnego dnia zostało aresztowanych 25 profesorów wyższych uczelni, a także kilkanaście przebywających w ich domach osób. Po krótkim przesłuchaniu nad ranem 4 lipca wszyscy zostali zamordowani. Wykonawcami tej zbrodni byli członkowie specjalnej jednostki policyjnej III Rzeszy – Einsatzkommando zur besonderen Verwendung. Do końca lipca 1941 r. dokonano kolejnych aresztowań i egzekucji. Jako ostatni, 26 lipca, zginał – Kazimierz Bartel. Dieter Schenk nie koncentruje się na samej zbrodni, porusza szereg dodatkowych zagadnień, nakreśla tło poprzedzające tragiczne wydarzenia, jak również opisuje w szerszym kontekście politykę eksterminacyjną na zajętych terenach. Niezwykle ciekawa dla polskiego czytelnika jest część poświęcona śledztwom, jakie były prowadzone po 1945 r. zarówno w Niemczech, jak i w Polsce. Dieter Schenk dotarł do źródeł w niemieckich archiwach nieznanych dotychczas polskim historykom.

 

 

Dziennik tom 2 1970-1979

Sławomir Mrożek

Drugi tom Dziennika Sławomira Mrożka obejmuje lata 1970-1979. Pisarz przebywa w tym czasie na emigracji – podróżuje po Europie, zwiedza Stany Zjednoczone, po raz pierwszy też odwiedza Amerykę Południową.

Z pewnością wielu czytelników będzie zaskoczonych obrazem pisarza, jaki wyłania się z kart tej książki. Mrożek z niespotykaną szczerością pisze o swych grzechach, kompleksach i nocach spędzonych w towarzystwie butelek wina lub whisky. Z dystansu patrzy na sprawy polskie, najczęściej krytykuje i wyśmiewa, ale i przeżywa momenty uniesienia, jak wtedy, gdy papieżem zostaje Karol Wojtyła.

Prywatne zapiski pomagają także zajrzeć w prywatny świat dramaturga – dzięki Dziennikowi z lat 70-tych odkrywamy Mrożka-kochanka, który tak samo często porzucał, jak był porzucany.

W końcu Dziennik to kopalnia wiedzy o genezie jego dzieł – właśnie wtedy powstaje słynna sztuka Emigranci – Mrożek obszernie analizuje książki, które czyta, spiera się ze znanymi pisarzami i filozofami. Jedno jest pewne, przed czytelnikami kolejny etap fascynującej intelektualnej przygody.

Wydanie pierwszego tomu Dziennika Sławomira Mrożka było najważniejszym wydarzeniem literackim 2010 roku. Książka zdobyła nagrodę czytelników Nike 2011.

 

 

 

Długie ramię Moskwy

Sławomir Cenckiewicz

Książka opisuje genezę wywiadu wojskowego w komunistycznej Polsce oraz rolę Sowietów w jego działalności. Autor przedstawia kierunki jego działania, politykę personalną i struktury. 


Jest upalny 22 lipca 2006 r. Kolejna rocznica ogłoszenia manifestu PKWN w Moskwie, który dał formalny początek państwowości Polski Ludowej. Decyzją władz RP zostaję przewodniczącym Komisji ds. Likwidacji Wojskowych Służb Informacyjnych. Gdy kilka dni później z pierwszej ręki zapoznaję się z mentalnością wysokich oficerów tej służby, postanawiam ustalić i zrozumieć, jak to się stało... Jak to się stało, że w Warszawie, w gmachu przy al. Niepodległości, przez tyle lat funkcjonował jeden z najważniejszych instrumentów podległości naszego kraju. Jak to się stało, że dopiero w siedemnastym roku budowania demokratycznej Polski rozmontowano tę postsowiecką redutę zlokalizowaną w najdalej na wschód położonym kraju zachodniej części Europy. I jak to się stało, że do realizacji tego zadania polskie państwo wyznaczyło doktora nauk historycznych.
Ukończenie przedkładanej Czytelnikowi książki traktuję jako wypełnienie - po pięciu latach - zobowiązania, którego podjąłem się w 2006 r., ponieważ jako badacz i historyk aż za dobrze wiem, iż ludzką pamięcią, naszymi zaszłościami nie można w dowolny sposób zarządzać. Nie można arbitralnie stwierdzić, że czegoś nie będziemy pamiętać, że jakiś fragment przeszłości jest nieistotny. Wreszcie, że pozbywanie się niepotrzebnego balastu wymaga wytrwałości.
Z wprowadzenia Sławomira Cenckiewicza.

 

Marionetki

Paweł Jaszczuk

We Lwowie trwa festiwal lalek. Ktoś szykuje krwawy spektakl…


W letni poranek 1938 roku w dawnej stolicy Galicji znaleziono drastycznie oszpecone ciało bankowego kasjera. Tajemnicę zabójstwa próbuje rozwikłać dziennikarz Jakub Stern. Własnym tropem podąża jego redakcyjna koleżanka, intrygująca i sprytna Wilga de Brie oraz pewien inspektor policji. W willi na peryferiach miasta Jakub z Wilgą znajdują kryjówkę mordercy, pełną dziwnych marionetek do złudzenia przypominających żywe istoty. Wkrótce giną dyrektor teatru lalek i młodziutka aktorka Mimi. Czy coś łączy te morderstwa?

 

 

 

 

Dziewczynka w zielonym sweterku. W ciemności

Krystyna Chiger, Daniel Paisner

Bestsellerowa autobiografia Krystyny Chiger, która w czasie II wojny światowej wraz z grupą uciekinierów z getta przetrwała 14 miesięcy we lwowskich kanałach. Tę prawdziwą historię opowiada najnowszy film Agnieszki Holland W ciemności z wybitną rolą Roberta Więckiewicza. Film został wyprodukowany przez Studio Filmowe Zebra (w koprodukcji z Niemcami oraz Kanadą), jego polskim dystrybutorem jest Kino Świat. Polska premiera filmu w styczniu 2012 roku.

Film jest polskim kandydatem do Oskara. Po światowej premierze w Toronto zbiera świetne recenzje. Ci, którzy mieli możliwość zobaczyć go w Polsce, oceniają, że jest to prawdziwa historia Holokaustu, bez upiększania i wybielania kogokolwiek.

 

 

 

Z szablą na Moskala

Artur Nadolski

Opowieść o Barbarze Czarnowskiej (1810-1891), jedynej kobiecie-żołnierzu liniowym Powstania Listopadowego. Ukształtowana w patriotycznej, szlacheckiej rodzinie, od dziecka fascynowała się jazdą konną i tradycją ułańską. Gdy w listopadzie 1830 roku wybuchło w Warszawie powstanie, wstąpiła ochotniczo do 1 pułku Jazdy Augustowskiej. Żołnierską sławę zdobyła w starciu pod Sierpcem, kiedy przejęła komendę nad oddziałem, doprowadzając do zwycięskiego rozstrzygnięcia. Za ten czyn została odznaczona Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari. Po upadku Powstania Listopadowego przez kilka lat przebywała na emigracji. Po powrocie do kraju mieszkała w Warszawie. Książka Artura Nadolskiego to nie tylko rekonstrukcja biografii tej nietuzinkowej postaci kobiety-ułana. To także opowieść o świecie ziemiańskich dworków, rozsianych na mazowieckiej równinie, o polsko-rosyjskich walkach 1830-1831 roku, o XIX-wiecznej Warszawie, mieście niepodległościowych zrywów, a także gospodarczych i urbanistycznych przemian.