Pozycja ustrojowa głowy państwa we współczesnych monarchiach europejskich - cz.3.

Monarchie

1. Wstęp do rozdziału

               W mojej pracy pragnę w miarę szczegółowo przede wszystkich ukazać pozycję ustrojową monarszych głów państw europejskich. Rozdział jest poświęcony każdemu królestwu i wielkiemu księstwu naszego kontynentu. Nie będę skupiał się na analizie już pokrótce wcześniej opisanych księstwach karłowatych do jakich się zaliczają Liechtenstein, Watykan, Monako i Andora, gdyż po mimo wielkiej mej sympatii ku temu tematowi nie chciałbym rozmydlać zagadnienia (które zostały pokrótce opisane w poprzedniej części pracy).

               W niniejszym rozdziale przedstawię w porządku alfabetycznym osiem największych monarchii Europy. Postaram się klarownie ukazać genezę ukształtowania się obecnej formy ustroju, role monarchy w życiu politycznym, a także jego prerogatywy konstytucyjne, które bardzo często nie są przez królów i królowe wykorzystywane.

 

2. Królestwo Belgii

a.  Geneza ustroju

               Jako pierwszą monarchię, wedle przyjętego założenia porządku alfabetycznego wypada mi przedstawić jakże wdzięczne w opisie Królestwo Belgii (flam.Koninkrijk België,fran. Royaume de Belgique, niem. Königreich Belgien). Już na wstępie możemy  zauważyć powyżej wypisane trzy oficjalne nazwy państwa, są sporządzone  w róznych językach europejskich. Fakt ten wiąże się z niezwykle skomplikowaną historią monarchii, która dalej odciska swe piętno w panujących obecnie stosunkach społecznych.

              Królestwo Belgii do czasu pojawienia się w gronie państw europejskich na początku czwartej dekady XIX wieku nie miało własnej państwowości. Ludność osiadła na tych terenach składała się z dwóch odrębnych grup etnicznych- Flamandów (pochodzenia germańskiego), używających języka flamandzkiego i zamieszkujących głównie północną część kraju oraz Walonów (pochodzenia romańskiego), mówiących dialektem języka francuskiego, zamieszkałych w prowincjach południowych i środkowych. Znamienne były losy terytoriów i ludności na nich osiadłej; spod panowania hiszpańskiego przechodziły pod austriackie i francuskie oraz niderlandzkie.

               Katolicka Belgia pierwotnie wchodząca w skład Prowincji Niderlandów na skutek wojen religijnych w XVI i XVII wieku zostały od niej oderwane, pozostając nadal pod habsburskim panowaniem. Począwszy od XVIII wieku Niderlandy austriackie zaczęto określać najczęściej nazwą Belgii  dla odróżnienia od zbuntowanych, kalwińskich Zjednoczonych Prowincji Niderlandów.

               Okres wojen napoleońskich i związane z nimi pierwsze poważne ruchy niepodległościowe względem Austrii, w następstwie których w 1815r. włączono tereny Belgii do nowopowstałego Królestwa Niderlandów ukształtował wśród frankofońskiej mniejszości poczucie odrębności narodowej. Zaowocowała ona detronizacją w 1830r. holenderskiej dynastii orańskiej i proklamacją niezależnego królestwa na czele którego stanął Leopold I z dynastii Sasko-Koburskiej.

               Po zwycięskiej rewolucji sierpniowej przystąpiono do określenia ustroju nowopowstałego państwa. Nie ulegało wątpliwości, iż na jego czele stanie monarcha (idea ta wygrała w Kongresie Narodowym przygniatającą większością 174 do 13 głosów), niemniej w grę wchodził zakres przyznanych mu prerogatyw i w związku z tym określenia typu monarchii.  Rychło, w parę miesięcy po zwołaniu w październiku do Brukseli Kongresu Narodowego będącego w istocie konstytuantą, już 7 lutego 1831r. uchwalono konstytucję Królestwa. Pomimo pewnych projektów zmierzających do przyznanie bardzo szerokich prerogatyw królowi, postanowiono że Belgia będzie państwem unitarnym z dziedziczną monarchią parlamentarną. Monarcha miał powierzone sprawowanie władzy wykonawczej, jednak obowiązek kontrasygnaty aktów monarszych przez odpowiedzialnego przed parlamentem ministra, poważnie ograniczał jego faktyczne kompetencje. Wynikało to w dużej mierze z trendów liberalnych, dla odróżnienia Belgii od znienawidzonego północnego sąsiada gdzie panowała niemal absolutna władza królewska.

Konstytucja z 1831r. jest obecnie jedną z najstarszych funkcjonujących w Europie. Co prawda uległa pewnym modyfikacjom, ale przede wszystkim w zakresie prawa wyborczego oraz jak w przypadku ostatniej szóstej modyfikacji z 1993r. struktury administracyjnej kraju. Właśnie wspomniana ostatnia poprawka miała najdonioślejszy wydźwięk, przekształciła Królestwo z państwa unitarnego w federację. Zmiany zostały wprowadzone w oparciu o dwa kryteria: językowe, obejmujące także w szerokim zakresie sprawy kultury, co doprowadziło do utworzenia wspólnot (flamandzkiej, walońskiej i niemieckojęzycznej) oraz historyczne, uwzględniające również wymogi gospodarki, co w konsekwencji doprowadziło do utworzenia trzech regionów (flamandzkiego- północnego, walońskiego- południowego i stołecznego- dwujęzycznego- w Brukseli).

 

b.  Obecna pozycja monarchy

Król jest najwyższą władzą w państwie. W jego imieniu ogłaszane są wyroki sądowe oraz prowadzący działalność rząd oraz pozostałe instytucje państwowe. Władzę sprawuje dziedzicznie, a kwestię następstwa tronu reguluje konstytucja zachowująca zasadę primogenitury. Do 1991r. w Belgii obowiązywało prawo salickie, które wykluczało kobiety, przy czym wyklucza od dziedziczenia potomka, który zawarł związek małżeński bez zgody panującego. Król obejmuje urząd po złożeniu przysięgi (nigdy nie było oficjalnej koronacji, Belgia nie posiada nawet fizycznej korony królewskiej, zdobi ona tylko herb monarszy), w przypadku niepełnoletności, izby parlamentu zbierają się na wspólne posiedzenie w celu przyznania regencji, one też decydują o powołaniu nowej dynastii w razie braku wskazania następcy przez uprzedniego monarchę przy jednoczesnym wygaśnięciu dynastii. Od momentu śmierci króla do zaprzysiężenia złożonego przez nowego sukcesora, prawa i obowiązki monarsze pełni  Rząd. Osoba króla jest nietykalna, a także nie ponosi odpowiedzialności politycznej.

Ważnym niewątpliwie czynnikiem wpływającym na pozycję króla Belgii jest jego zamożność, która pozwala na podtrzymywanie splendoru monarchii. Prócz rezydencji stanowiących prywatną własność rodziny królewskiej jak m.in. francuski zamek w Les Romarins, czy wille w Motril i Opgrimbie do użytku monarchy przeznaczone są państwowe rezydencje w Brukseli (pałac królewski) i Laeken. Rodzina królewska posiada także donacje, ufundowane przez króla Leopolda II rezydencje na rzecz rodu, do jego wyłącznego użytkowania, takie jak pałac Stuyvenberg czy Ciergnon. Ponadto rodzinie monarszej przysługuje lista cywilna, czyli przyznane z budżetu narodowego fundusze na rzecz utrzymania monarchii. W sumie nie przekraczają one nawet 10 mln euro (5 razy mniej w porównaniu do kosztów utrzymania urzędu prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej). W monarchii belgijskiej nawet waga fizyczna króla ma znaczenie, wiąże się z nią bowiem ilość corocznego przydziału bintje, czyli belgijskich ziemniaków.

Prawodawstwo podatkowe nie przewiduje żadnych przepisów uprzywilejowujących rodzinę królewską. Król podlega prawu powszechnemu, jeśli chodzi o podatek zarówno dochodowy (z wyjątkiem listy cywilnej), jak i spadkowy.     

Pomimo, iż dotychczasowe poprawki konstytucji nie dokonały żadnych zmian w zakresie prerogatyw królewskich, jednak praktyka jej stosowania doprowadziła do umniejszenia uprawnień monarszych na rzecz szefa rządu. W okresie, gdy nie istniały na terenie parlamentu zorganizowane grupy partyjne, a zatem i nie podkreślano roli uznanych przywódców, król posiadał znaczną swobodę w zakresie powoływania premiera. Sytuacja uległa zmianie po I wojnie światowej wraz z rozwojem i umocnieniem się partii politycznych. I chociaż problem ten w konstytucji pozostaje niezmieniony, a monarcha nadal może dyskrecjonalnie powoływać premiera, to przecież w praktyce zobowiązany jest polityczny układ sił w parlamencie. W ten sposób, niedostrzegalnie z zewnątrz się i włącza nowy czynnik odgrywający istotną rolę w funkcjonowaniu mechanizmu państwowego, partie polityczne.

                 Pewną tendencję do zwiększania uprawnień premiera kosztem monarchy widać choćby po niejako wyjątkowym jak na warunki europejskie systematyka konstytucji. Wiąże się ona z uwzględnieniem monarchy dopiero w trzecim rozdziale trzeciego tytułu konstytucji, po fragmentach poświęconych obu izbom parlamentu. Wprawdzie ani kolejność, ani tekst ustawy zasadniczej nie zabezpiecza systemu demokratycznego, przed ewentualnymi zapędami autorytarnymi króla, jednak systematyka ta rzuca jasne światło na intencje, które przyświecały twórcom konstytucji.

                  Monarcha poza wspomnianym uprzednio uprawnieniem w zakresie formowania rządu posiada liczne prerogatywy, które są ściśle uwzględnione w konstytucji. Przyznaje ona królowi zwierzchnictwo nad polityką zagraniczną, zawiera i wypowiada traktaty (za wyłączeniem uprawnień Regionów0 Wspólnot) , zwierzchnictwo nad armią, decyduje o wojnie i pokoju. Dokonuje licznych nominacji na stopnie wojskowe, urzędy,  mianuje sędziów. Może wydawać akty prawne w formie postanowień lub rozporządzeń mające charakter wykonawczy względem ustaw parlamentu.

                  Król od początku w swoich politycznych postępowaniach związany jest obowiązkiem dokonania kontrasygnaty przez konkretnego ministra. Jednakże zachował on silną pozycję w procedurze legislacyjnej. Wynika ona z posiadanych prerogatyw, takich jak prawo inicjatywy ustawodawczej  oraz sankcji ustawy parlamentarnej (veto absolutne). Faktem jest natomiast, iż nie jest ona nazbyt często przez monarchę stosowana podobnież jak możliwość odwołania rządu, a także parlamentu (ostatni raz takie zdarzenie miało miejsce w 1939r., niemniej na chwilę obecną praktyka raczej nie przyznaje monarsze belgijskiemu już takiej możliwości). Do zakresu uprawnień głowy państwa należą także tradycyjne prawo łaski oraz wyłączne prawo bicia monety (nie mogą tego wyłączyć żadne traktaty, zatem obecnie Belgia w każdej chwili z woli króla może powrócić do franka). Ponadto nadaje tytuły szlacheckie (bez związanych z posiadaniem ich przywilejami), wygłasza orędzia, przyznaje ordery.

                    Współcześnie belgijski monarcha posiada także uprawnia, które nie są wprost ujęte w konstytucji, jednakże praktyka przyznała mu je w trakcie minionych dziesięcioleci. Pomimo,  że rola monarchy sprowadza się przede wszystkim do ram klasycznej formuły przyznającej królowi prawo udzielania rad i wyrażania zgody, niemniej autorytet jego osoby może znacząco wpłynąć na decyzje podejmowane przez rząd. Korzysta on z możliwości wyrażania swej opinii i przedkładaniu swoich racji premierowi o wiele częściej niż ma to miejsce w Zjednoczonym Królestwie. Wiąże się to z wieloma czynnikami, które zasadniczo sprowadzają się do historycznego znaczenia owego uprawnienia. Bierze ono początek od panowania Alberta I, który uważany jest za twórcę obecnego systemu parlamentarnego. Jego niewątpliwy autorytet związany z przeprowadzeniem narodu przez wichry I wojny światowej znalazł odbicie w zwiększeniu znaczenia wagi zdania monarszego. Ma ono zasadniczy wydźwięk w okresie formowania rządu i wynikającego z niego kryzysu koalicyjnego. Fakt, iż w Królestwie nigdy nie ukształtował się system większościowy sprawia, że rola monarchy jako arbitra we wspomnianym okresie nabiera niebagatelnego znaczenia. Zwiększa ponadto jego niezrównany autorytet w społeczeństwie i de facto decyduje niejednokrotnie o składzie rządu. Ponadto należy wspomnieć o przyznanej królowi (w okresie I wojny światowej) możliwości wydawania dekretów z mocą ustawy, które jednakże wedle praktyki mają zastosowanie przede wszystkim w okresie stanów nadzwyczajnych jak np. wojna. 

                 Konstytucja nie zawsze, jak już była powyżej mowa, ma swoje odbicie w rzeczywistości. Król mimo licznych prerogatyw zawartych w konstytucji stał się obecnie typowym monarchą panującym, ale nie rządzącym. Królewskie uprawnienia w większości wykonują ministrowie jego rządu, co wynika z pewnej praktyki poczynionej od czasów Baudouin’a I. Jednakże pomimo zaistnienia takich realiów, król w każdym momencie może skorzystać ze swych konstytucyjnych uprawnień bez oglądania się na rząd i parlament. W przeciwieństwie bowiem do Wielkiej Brytanii praktyka nie eliminuje przyznanych kompetencji. Pomimo niekorzystania od dłuższego czasu z wielu z nich, owe prerogatywy poparte niezmiernym autorytetem monarchy powodują, iż król wbrew powszechnemu mniemaniu posiada silną i nadal się liczącą pozycję w życiu politycznym Królestwa.

 

3. Królestwo Danii

a.  Geneza ustroju

                    Królestwo Danii (duń. Kongeriget Danmark) należy w przeciwieństwie do uprzednio omawianej Belgii do najstarszych monarchii Europy. Przy czym pod względem ciągłości władzy dziedzicznej nie ma sobie w niej konkurencji. Sama nazwa państwa pochodzi od starożytnego germańskiego ludu Danów, którzy osiedlili się w V wieku n.e. na pokrytych gęstymi lasami (duń. mark) terenach półwyspu Jutlandzkiego- Danmark. Jednak aż przez kolejne 500 lat nie wykształcili oni silnego organizmu państwowego tworząc rozdrobnione społeczności plemienne zgromadzone wokół wieców plemiennych- tingów (stanowiły o wojnie i pokoju, a także o organizacji życia lokalnej społeczności) oraz trzech międzyplemiennych (od VII wieku) landstingów. Te ostatnie miały zadania z zakresu stanowienia prawa, władzy sądowniczej oraz obioru wodzów zwanych jarlami  lub konungami. Jeden z nich, jarl z Jelling, Gorm Stary zjednoczył w X wieku plemiona duńskie, natomiast jego syn Harald Sinozęby wprowadził na swe terytoria chrześcijaństwo, dając niejako początek Królestwu Danii.

                    W kolejnych wiekach władza królewska powoli zaczęła się umacniać. Począwszy od przymuszenia landstingów do wybierania zawsze pierworodnego syna poprzedniego władcy po przejęcie realnej władzy ustawodawczej i sądowniczej pozostawiając wiecom de facto uprawnienia tylko i wyłącznie w zakresie nakładania na ludność różnorakich danin i podatków.  W późniejszych wiekach królowie oparli swoją władzę na coraz liczniejszej grupie feudałów, którzy po pewnym czasie uzależnili losy monarchy od ich dobrej woli. Król raz za razem musiał potwierdzać przywileje i nadania na ich rzecz. Kres samowoli możnowładczej położyła dopiero reformacja.

                 Chrystian III Oldenburg w 1536r. sekularyzował majątki kościelne, poddał duchowieństwo bezpośredniej władzy królewskiej jako głowie duńskiego kościoła ewangelickiego. Praktycznie zneutralizował władze Rady Królewskiej (Riksrad) poprzez powołanie Sejmu (Herredagen) złożonego nie tylko z przedstawicieli szlachty i mieszczan, ale nawet bogatych chłopów (bonder). Przez kolejne lata, głównie wypełnione wojnami, mocno nadwyrężyły ekonomiczną pozycję szlachty. Jej słabość wykorzystał w 1665r. król Fryderyk III Oldenburg, który przekształcił monarchię mocno ograniczoną przez uprzednio wymienione instytucje parlamentarne w pełny absolutyzm. Stało się to za sprawą przeforsowania tzw. „Aktu o władzy królewskiej”  (Kongeloven). Przekształcił on status monarchy duńskiego „ z najbardziej ograniczonego w najbardziej nieograniczonego władcę w świecie chrześcijańskich”.  Od tego momentu od króla wymagało się tylko przynależności do kościoła ewangelickiego, nienaruszalności Aktu, niepodzielności terytorialnej Danii oraz utrzymania pełni uprawnień królewskich. Taki stan rzeczy przetrwał kolejne dwa wieki, przez które Królestwo utraciło swoją pozycje lokalnego mocarstwa do tego stopnia, iż po III rozbiorze Rzeczpospolitej było w stanie wysłać tylko i wyłącznie notę protestacyjną (trzeba jednak przyznać, iż jako jedyna z państw Zachodu).

                 XIX wiek przyniósł temu skandynawskiemu krajowi szereg klęsk, głównie wynikłych z przegranych wojen napoleońskich i związana z tym utrata Norwegi na korzyść sąsiedniej Szwecji. Fakt ten mocno nadwyrężył autorytet monarchy w społeczeństwie i w zmieszaniu z liberalnymi trendami przyszłymi z południa Europy wymusił na królu przywrócenie w 1834r. reprezentacji stanowej w postaci prowincjonalnych sejmików (provinstoenderforsamlinger), a następnie po zamieszkach w trakcie Wiosny Ludów, pierwszej konstytucji. Rok 1849 był dla Królestwa Danii kluczowym dla uformułowania jego dzisiejszej formy ustrojowej. Uchwalona 25 maja przez Zgromadzenie Królestwa (Rigsforsamling) ustawa zasadnicza ustanawiała monarchię konstytucyjną. Król miał nie ponosić odpowiedzialności przed parlamentem, który mógł wyciągać konsekwencje tylko względem reprezentujących monarchę ministrów. Powołano do życia dwuizbowy parlament (Rigstag) składający się z wybieranej w wyborach pośrednich izby wyższej (Landsting) oraz wybieranej w wyborach bezpośrednich izby niższej (Folketing).

               Konstytucja majowa została poważnie nowelizowana 28 lipca 1866r. (z racji przywiązania się ludności do starej konstytucji, przyjęto nazwę aktu „Poprawione prawo zasadnicze państwa duńskiego z 5 czerwca 1849r.). W następstwie tych zmian ograniczeniu uległa władza monarchy  umocniono uprawnienia Rigsdagu (poprzez nadanie aktom królewskim charakteru aktów wyłącznie tymczasowych) przez zwiększenie jego reprezentatywności (rozszerzenie prawa wyborczego). Wzrosła też rola Rady Państwa- rządu, którego członkowie (przy braku parlamentarnej odpowiedzialności monarchy) ponosili odtąd odpowiedzialność przed parlamentem.

               W kolejnych latach na skutek stale zmieniającej się struktury społecznej przeprowadzono wiele reform ustrojowych, głównie związanych z poszerzeniem prawa wyborczego. Kulminacją była nowa ustawa zasadnicza z 5 czerwca 1915r. (data uzyskania sankcji królewskiej). Przyjęta w trakcie I wojny światowej  w kraju chcącym zachować neutralność. Wprowadziła ona powszechne prawo wyborcze, przyznawała ona je nawet upośledzonym do tej pory pod tym względem kobietom. Na kolejną konstytucję niecierpliwi Duńczycy nie chcieli czekać długo. Prace nad nią zapoczątkowano już w latach ’30, lecz na skutek  II wojny światowej zaniechano jej wprowadzenia. Zgodnie ze skandynawską tradycją ustawy wprowadzające nową konstytucje muszą przed poddaniem ich pod referendum potwierdzone przez parlamenty dwóch kolejnych kadencji. W związku z tym król mógł sankcjonować nową konstytucję dopiero 5 czerwca 1953r. Obok ustawy konstytucyjnej przyjęto Akt o sukcesji tronu z 27 marca tegoż roku, który co prawda nie stał się integralną częścią konstytucji, jednak stanowi jej konieczne dopełnienie. Wspomniana ustawa zasadnicza jest jak do tej pory ostatnim etapem demokratycznych zmian, zapoczątkowanych ponad 100 lat temu. Ostatecznie ukształtowała pozycję ustrojową głowy państwa, jak i całego systemu panującego w monarchii.

 

b.  Obecna pozycja monarchy

                  Król sprawuje władzę najwyższą w granicach określonych w Konstytucji. Jego władza jest dziedziczna, problem następstwa tronu reguluje wspomniany uprzednio Akt o sukcesji. Wedle niego tron po zmarłym monarsze (potomkach Chrystiana X) obejmuje syn bądź córka, jednakże z zachowaniem pierwszeństwa męskiego potomka. Mogą go dziedziczyć tylko dzieci z legalnych związków małżeńskich. Wykluczeni są od niego ci spośród następców, którzy zawarli owy związek bez zgody panującego króla. Ważność zawartego małżeństwa króla po objęciu tronu musi zatwierdzić parlament (Folketing).

                   Po zniesieniu z mocą konstytucji z 1849r. sakry, królowie Danii nie są już koronowani, a ostatnim koronowanym był Chrystian VIII w 1840r. Obecnie sposób objęcia tronu reguluje nowa tradycja. Nazajutrz po śmierci króla jego następcy premier składa swoja rezygnacje, która oczywiście nie zostaje przyjęta, po czym z balkonu pałacu Amalienborg po odczytaniu przez monarchę listu koronacyjnego do ludu, premier obwołuje rozpoczęcie panowania nowego króla, następnie musi on złożyć przyrzeczenie do przestrzegania konstytucji. Korona materialna Fryderyka III z 1665r. służąca do koronacji umieszczana jest już tylko jako castrum doloris na trumnie zmarłego panującego oraz jako symbol Królestwa.

                   Podobnież jak w przypadku innych monarchii do zapewnienia jej odpowiedniego splendoru potrzebne są fundusze gwarantujące stabilność finansową domu panującego(przy czym co może wydawać się zaskakujące, są one przeważnie wielokrotnie mniejsze niż te przeznaczane na utrzymanie głowy państwa w republikach). Konstytucja duńska gwarantuje swym monarchom wypłacanie odpowiedniej sumy pieniężnej z tzw. listy cywilnej (podobnie jak w Belgii). Jest ona relatywnie niska i nie przekracza 100 mln DKK (koron duńskich). Przeznaczone środki cała najbliższa rodzina królewska ma obowiązek spożytkować na reprezentowanie przy zachowaniu odpowiednio wysokiego poziomu Królestwa na arenie międzynarodowej. Ponadto monarcha duński posiada do swej wyłącznej dyspozycji rezydencje należące do państwa, m.in. pałac królewski Amalienborg w Kopenhadze,  pałac w Fredenborg czy w Marselisborg. Królowie duńscy mają także swoje stricte prywatne rezydencje, jak choćby zamek i 40ha posiadłość we francuskim Luzech. Rodzina królewska jest w przeciwieństwie do większości pozostałych monarchii, zwolniona z podatku dochodowego, jednakże obowiązuje ją powszechne prawo spadkowe.

                   Niebagatelne znacznie dla pozycji monarchy ma fakt, iż stoi on na czele duńskiego Ewangelickiego Kościoła Luterańskiego. W okresie reformacji przyjęła się przede wszystkim u luteranów zasada dotycząca zwierzchnictwa głowy państwa nad krajowym kościołem ewangelickim. Do tej pory praktycznie wszystkie protestanckie monarchie europejskie trzymają się nadal związanej z nią tradycji. Artykuły 5 i 7 konstytucji dobitnie podkreślają prymat tegoż kościoła w Królestwie.

                   Inny 12 artykuł ustawy zasadniczej nadaje królowi władzę zwierzchnią we wszystkich sprawach monarchii konstytucyjnie określonych. Jest ona jednak realizowana przez właściwych, mianowanych przez panującego ministrów w liczbie przez niego ustalonej. Monarcha przewodniczy ponadto Radzie Państwa (w obradach może uczestniczyć także pełnoletni następca tronu). Na równi z parlamentem przysługuje mu kompetencja inicjowania postępowania przed Trybunałem Królestwa w sprawie egzekwowania odpowiedzialności prawnej ministrów za niezgodne z prawem pełnienie powinności rządowych.

                 W związku z  faktem pozbawienia monarchy jakiejkolwiek odpowiedzialności (politycznej i prawnej), wszelkie akty królewskie wymagają dla swej ważności kontrasygnaty właściwego ministra, który przejmuje pełną odpowiedzialność za zgodność z prawem treści danego aktu.  Monarcha duński zachował prawo inicjatywy ustawodawczej, niemniej wykonuje ją za pośrednictwem rządu. Zachował także możliwość sankcjonowania ustaw oraz ich ogłaszania. Funkcją króla jest także czuwanie nad właściwym wykonywaniem aktów prawnych, w praktyce monarchii skandynawskich jest ona jednak w całości przejęta przez rząd oraz podległe mu agendy administracji.  Podobnie wygląda rzecz względem uprawnień nominacyjnych w zakresie administracji cywilnej, wojskowej i kościelnej. Pomimo szerokich uprawnień w tej dziedzinie władca zazwyczaj nominuje osoby wskazane przez szefa rządu, choć nie zawsze.

                   Konstytucja podobnie jak w przypadku monarchy belgijskiego nadaje królowi wyłączny przywilej bicia monety, decydowaniu o systemie monetarnym w ramach uregulowań ustawowych uchwalonych przez parlament. Jest to jednak kolejna kompetencja, która nieformalnie stała się uprawnieniem rządu i konkretnych ministerstw. Dania w przeciwieństwie d0 większości europejskich monarchii  nie wprowadziła euro, zachowując rodzimą koronę (DKK). Tradycyjnie król jest zwierzchnikiem sił zbrojnych, jednakże konstytucja nie przyznaje mu w tej mierze szerszych kompetencji. Praktycznie wszystkie decyzje królewskie muszą być zaakceptowane przez parlament, poza nakazem użycia armii w celu odparcia zewnętrznej napaści zbrojnej, które jest jedynym samodzielnym uprawnieniem królewskim dotyczącym wojska.

                  Cały splendor monarchii powoduje, że jednym z najważniejszych obowiązków panującego władcy jest reprezentowanie kraju. Wiążą się z tym pewne kompetencje wchodzące w zakres prowadzenie polityki zagranicznej. Posiada on także uprawnienia w zakresie podpisywania oraz wypowiadania umów międzynarodowych. Nie może jednak samodzielnie zrzec się jakiejkolwiek części terytorium Królestwa Danii, a także przyjąć znaczniejszych zobowiązań. Oczywistym wydaje się posiadanie przez króla praw łaski i udzielania amnestii. Za zgodą Folketingu może to prawo zastosować do ministrów skazanych przez Najwyższy Trybunał Królestwa w trybie odpowiedzialności konstytucyjnej (art. 24).

                   Zgodnie ze skandynawską tradycją duńska monarchia cieszy się bardzo dużą popularnością. Król mimo, iż nie korzysta na co dzień z większości swych uprawnień ma duży wpływ na politykę Królestwa dzięki posiadanemu autorytetowi władzy. Sam fakt przewodnictwa obradom rządu jest tego wymownym dowodem. Inaczej jednak niż w Belgii raczej rzadko udziela on rad i ostrzeżeń w dużej mierze za sprawą z reguły raczej korzystnego dla niego układu sił w Folketingu.

 

Części dalsze rozważań w kolejnych numerach miesiecznika. Zapraszamy!